عمومی

آیا اوضاع زمان ما با روزگار قدیم فرقی کرده است؟

باید پرسید معیار این مقایسه چیست؟شاخص های بهبود، آزادی، رفاه، کار، موقعیت اجتماعی و…

امروز شرح مختصری از فخر رازی را در طبقات الشافیه سبکی (771 م) می خوانم. می خواستم ببینم در شاخص آزادی فکری چه اتفاقی برای او افتاده است و آیا می توان آن را با آنچه امروز داریم مقایسه کرد؟ عظمت فخر رازی را می دانیم. اثر گرانبهایی که او دارد، نقد او از نظرات دیگران. آثار بزرگ و مهمی دارد. نقش او در تغییر جهت معرفت دینی… در واقع او از معدود متفکران دینی قرن ششم پیش از مرگش در سال 606 میلادی بود.

برخورد مردم با او در آن زمان چگونه بود؟

سوباکی می نویسد: چون در علم دانا شد به خوارزم رفت و در آنجا با معتزله مناظره کرد که او را بیرون آورد. [اخراج] او اهل آن شهر است. سپس به موره النهر رفت و در آنجا با همان مشکلات خوارزم مواجه شد. از آنجا وارد شد و به سمت ری می رفت. مدتی را در سلطان شهاب الدین غوری گذراند، سپس به دربار سلطان محمد خوارزمشاه پیوست و با او به مقام عالی رسید و در خراسان اقامت گزید… مدتی را در هرات گذراند و از کرمیان انتقاد کرد و به این اندیشه ها رسید. . با او درافتادند و گویند او را مسموم کردند و او بر اثر زهر مرد. (سبکی، 8/86) در زمان خوارزم، سلطان اغلب نزد او می آمد.

ساباکی افزود: شمس الدین ذهبی در کتاب «المیزان» نام او را در «سفید» آورده است و من در حاشیه آن کتاب نوشتم که جای او اینجا نیست. (سبکی، 8/88) مداحان نامه ای پر از لعن و سخنان ناپسند نوشتند و بر منبر او نهادند. آمد تا بخواند. آنها پسر، همسر و بردگان او را مورد آزار قرار دادند. نگاهش کرد و گفت: «اگر چنین باشد برایشان توبه می کنم!» البته پسر و زن و غلامم نگفتند «الله جسم است». [صبحت ها طولانی بود](سبکی: 8/90-91) این زندگی یک عالم جهانی در اسلام است. [سنی] با این مقام و منزلت است که گرفتار کینه توزی مردم شده است. هنگامی که با اسماعیلیان نزاع می کرد، چوبی را کنار تختش می گذاشتند.

اکنون می توانیم مقایسه کنیم که آیا وضعیت جهان بهبود یافته است یا خیر. این گزارش برای تمجیدهای ما از وجود آزادی اندیشه در تمدن اسلامی نیز مفید است.

6565

دکمه بازگشت به بالا