عمومی

تنهایی ‌ای درخت … – patc

«پیترو دلاواله» ایتالیایی که در زمان عباس اول به دیدار شاه در ایران رفت، نه تنها از انبوه درختان چنار، بلکه از سرسبزی و قامت آنها در سفرهای خود در تهران شگفت زده شد.
علاوه بر درختان پراکنده ققنوس و درختان ققنوس باقی مانده در سال ها پیش، هفت درخت ققنوس نیز وجود دارد که حتی اگر اولین آنها نباشد، اولین دسته از درختان ققنوس با کارت شناسایی سرمایه هستند. طراوت سال ولی متاسفانه در فهرست قرار نگرفته اند.فهرست میراث طبیعی تهران اقدام طبیعی فوری لازم است. هفت چنار دیروز، امروز فقط دو چنار در بریانکه وجود دارد.
بزرگان آن نزدیکی داستانی از این چنارها دارند، می گویند در گذشته فقط یک چنار بوده است. شب‌های جمعه می‌آمدند تا شمع روشن کنند و از نهر فیروزآباد، از کوه‌های فرازاده، نهر آب می‌کشیدند.
نهر در قهوه خانه با تخته های چوبی برای پیاده شدن مسافران و رهگذران، ماشین، اسب، استر، استراحت در کنار آب، نوشیدن چای، درست کردن قلیان چاق، نان و سبزیجات، پنیر، کره و خوردن تخم مرغ محلی از قهوه خانه عبور می کند. و ماست، از دیزی، دوغ و کباب لذت ببرید. بریانکه زمانی روستایی با قلعه هفت برجی بود. آن برج‌های قدیمی دو برج نیستند، سه برج مرغ سوخاری هستند که پنجاه سال پیش ساخته شده‌اند. بر اساس کتیبه کنار مسجد بازسازی شده اعتماد (همت آباد) در خیابان گلستانی، نام قدیمی آن برناک بوده و تاریخ کاوش آن سال 1310 هجری قمری است. 133 سال پیش بود. آخرین کدایی که در تهران زنده می بینیم، با اینکه در پونک زندگی می کند، خاطراتی از روستای پونک دارد.
او در موزه شخصی خود اشیاء زیادی را که در آن زمان برای حفاظت از درختان، قنات ها و آب مفید بودند نگهداری می کرد. سید حسین سادات کشار علیا فرزند مرحوم سید عقیل گلفروش جامعه امیریه است که در کودکی و نوجوانی به همراه پدرش با آمدن به این خیابان در خیابان ولیعصر درخت کاشت. به گفته وی، میزرا خلیل کندی (کانی) سرپرست گروهی بود که در خیابان ولیعصر به ویژه تقاطع خیابان سپه تا راه آهن چنار تهیه کرد که برای این منظور نه تنها باغ کن، بلکه تعداد زیادی نیز وجود دارد. باغ های اطراف تهران مانند بیرونک، سی متری اطراف اکبرآباد، پل امام زادمعصوم و جاده کرج که در آنجا مشغول جمع آوری قلمه ها هستند. در آن سال ها علاوه بر چنار درختان نارون و اقاقیا بی مثمر نیز زیاد بود.
به هر حال، در کنار این چنار بزرگ – که یادآور فضای سبز و موزه حیات وحش محله و کارخانه قدیمی جوراب بافی است که در آنجا ایستاده است – هنوز هم در خط مقدم تهاجم ماشینی حیرت انگیز به حیات طبیعی اینجاست. نمونه آن دیدن خسارت به باغ های اطراف این سرمایه طبیعی و تاریخی است که هر روز در حال باریک شدن است. روزگاری در کنار این دو چنار باغ و باغ و قنات و کوشکی بود که محل آن را بناهای اطراف اشغال نمی کردند که بزرگان از چهارشنبه و نوروز و سیزدهم خاطره می گفتند. از این به بعد تهران در آن فضاست. آیا مدیران شهری توجه ندارند که زیبایی و درخشندگی یک درخت جان می بخشد؟

لانه گنجشک ها را خراب نکنیم و لانه کلاغ ها را تحسین کنیم که امروز همه در تهران ویران شده و در گرو حفاظت از اندک درختان و فضاهای پردرختی است که پیوسته به شهر متصل هستند. دست زدن به گل ها و سبزه ها هنر و زیبایی است، اما حتی یک باغ هم نمی تواند جایگزین یک چنار بزرگ در هوا شود.

در مقطعی دکتر تولوزان مسئول پزشکی ویژه صحن و کاخ خاقان در مورد باغ لاله زار و آسیب هایی که در تهران به آن وارد می کرد صحبت کرد و مانع از تخریب این فضای پر درخت از سوی شاه شد، هرچند گفته می شود که باغ لاله زار تهران قدیمی ترین چنار روی گنبد و صحن امامزاده یحیی عودلاجان، نزدیک صحن زنانه امامزاده یحیی، چنار 900 ساله ای به قطر هفت متر وجود دارد، اما خبری از سرزندگی نیست.

تا دو سه سال پیش چنار بزرگی در تگیریش امام زاد صالح داشتیم که با عدد مشخص می شد دورش نزدیک به پانزده متر بود و سایه اش خیلی ها را پناه می داد که شیفتگان زیر آن نماز می خواندند. دانش‌آموزان دور هم جمع شدند و به بچه‌ها، قهوه‌ساز، سماور و فنجان‌ها و ظروفش را به بچه‌ها آموزش دادند، آن را داخلش گذاشت و سقا کوزه‌ای پر از آب را در گوشه‌ای از تنه درخت گذاشت»؛ محسن وزیری مقدم، نقاش مدرنیست معاصر نیز درس خواند. چنار تجریش و نمونه هایی از فضاهای سبز تهران در دهه 1330 را به یادگار آورد.

تا یکی دو نسل پیش، شهروندان برای زندگی طبیعی ارزش بیشتری قائل بودند و زبان آن را بهتر می فهمیدند. درختان احساس، درک، درک و پاسخ می دهند. آنها همچنین از صدای گنجشک ها که با باد در می آمیزند و می رقصند لذت می برند. سر و بدن خود را در باد و باران می شویند و مرتب می کنند. هرس آنها طبیعی است و نیازی به دخالت انسان ندارد. کافی است زندگی آنها را از دست ندهید.

وقتی سیل در کن به راه افتاد و به تهران رسید خسارات زیادی وارد شد و چند نفر جان شیرین خود را از دست دادند. وقتی بعد از سیل با یک گروه تهرانگردی رفتم و دیدم مردم همچنان به دنبال اقوام مفقود شده خود هستند، مشخص بود که سازه های نامنظم نزدیک خانه رودکان مقصر هستند. جریمه خسارت این بود که قوه قضاییه شروع به تخریب سازه های متجاوز به رودخانه کرد. اخیراً دولت در دریای خزر هم همین کار را کرده است. آیا دولت شهر از فضای تنفسی کوچک به جا مانده از چنارهای کهنسال محافظت کرده و ساختمان هایی را که فضا را کاهش داده اند تخریب کرده است؟

به امید اینکه بتوانیم باغ های اطراف چنارهای باقیمانده را حفظ کنیم، باز هم برای خیر و صلاح طبیعت، ساختمان های نامتناسب را تخریب خواهیم کرد تا درختان و شهروندان بتوانند نفس بکشند، از صدای زیبای پرندگان لذت ببرند و آنچه را که خردمندان توسط دیگران کاشته اند به یاد آورند. کلمه…

* نوشته شده در روزنامه اعتماد | 28 اسفند 1400

دکمه بازگشت به بالا