عمومی

سیاست خارجی ترکیه؛ امیدها و تردیدها

انتخابات برای 18 ژوئن 2023 برنامه ریزی شده است. ترکیه بیشترین تغییرات را در دوره حزب عدالت و توسعه دیده است که بیشتر آن به سیاست خارجی این کشور مربوط می شود. البته سیاست خارجی آنکارا نیز در دوره حزب عدالت و توسعه دستخوش تغییرات مهمی شده است. تغییرات در وضعیت اقتصادی، تغییر در قانون اساسی و سیاست های نامتعادل داخلی و خارجی حزب عدالت و توسعه بسیاری از مردم را به این باور رسانده است که تاریخ سیاسی ترکیه به دو دوره تقسیم می شود: قبل از روی کار آمدن اردوغان و بعد از اردوغان.

در این دوره، در حوزه سیاست خارجی ترکیه، درگیری با دولت بشار اسد و ارتباط با گروه های مخالف دولت سوریه، با عربستان بر سر قتل جمال خاشقجی در سرکنسولگری عربستان، تنش در استانبول، تنش های بی سابقه با ترکیه همسایه نزدیک یونان و نرسیدن به توافق تسلیحاتی با آمریکا بر سر خرید سامانه دفاع موشکی اس-400 از روسیه، همه تحولات مهم و تأثیرگذار در دیپلماسی ترکیه بود.

سیاست ترکیه در منطقه با فراز و نشیب های زیادی همراه بوده است. بهار عربی نقطه عطفی در این سیاست بود. پس از بهار عربی، سیاست خارجی ترکیه به دلیل حمایت حزب عدالت و توسعه از اخوان المسلمین و مواضع محمد مرسی (تنها رئیس جمهور منتخب دموکراتیک مصر) دچار مشکل شد. روابط ترکیه با امارات، عربستان سعودی و مصر نیز تحت تاثیر این سیاست قرار گرفته است. مخالفان اردوغان معتقدند که سیاست خارجی شخصی اردوغان در حال شکست است و به نظر می رسد ترکیه کشوری است که از نظر دیپلماتیک سر خود را می خاراند. به مردی که امروز بر خلاف آنچه دیروز گفته عمل می کند قابل اعتماد نیست.

دولت حزب عدالت و توسعه اخیراً سیاست «انزوای پرهزینه» را که تقریباً با همه کشورهای خاورمیانه تنش ایجاد کرده بود، کنار گذاشت، وارد گفتگوهای عادی سازی با مصر شد، میزبان رهبران عربستان سعودی و امارات متحده عربی در کاخ ریاست جمهوری ترکیه بود، و مذاکره کرد. سفیر متقابل در اسرائیل منصوب شد. نشان داده شده است. در سایه رکود شدید گفتمان سیاست خارجی، رئیس جمهور ترکیه پس از آنکه ولیعهد او را مسئول قتل خاشقجی اعلام کرد، توانست با ولیعهد عربستان سعودی و رهبران امارات متحده عربی به توافق برسد. او در ژوئیه 2016 متهم شد. 15 کودتای نافرجام. اردوغان تاکید کرد که عادی سازی روابط دیپلماتیک ترکیه در خاورمیانه از هم اکنون آغاز شده است. روابط با امارات، عربستان سعودی و اسرائیل بر اساس منافع متقابل در حال توسعه است و روند مشابهی با مصر در حال انجام است.

دولت کنونی آنکارا نشانه های مثبتی از بهبود روابط با دمشق نشان می دهد و تلاش می کند تا عادی سازی روابط با ریاض و حتی ابوظبی و قاهره را از سر بگیرد. در مورد ریاض و ابوظبی اقدامات ترکیه مثمر ثمر بوده، اما در مورد مصر تاخیرهای زیادی صورت گرفته است.

اردوغان عادی سازی روابط با دمشق را یکی از وعده های انتخاباتی خود دانسته است. با نزدیک شدن به انتخابات ریاست جمهوری، دولت ترکیه متوجه شد که مسئله سوریه به معیار مهمی برای رای گیری تبدیل خواهد شد و شروع به رفع محدودیت های روابط با دمشق کرد. دمشق اقدامات مشابهی را انجام می دهد، اما به آرامی. موفقیت دولت در عرصه سیاست خارجی را می توان بخشی جدایی ناپذیر از چگونگی معرفی مقامات دولتی به عنوان برگ برنده در انتخابات آتی دانست.

یکی از مهمترین اقدامات حزب عدالت و توسعه، آغاز مذاکرات آنکارا با اتحادیه اروپا برای پیوستن به این اتحادیه بود. اما ترکیه هنوز در این زمینه چیزی به دست نیاورده است. گزارش اتحادیه اروپا درباره مذاکرات با ترکیه نشان می دهد که روند الحاق آنکارا به اتحادیه اروپا به بن بست رسیده است.

احزاب سیاسی در کشورهای عضو اتحادیه اروپا در دیدگاه های خود در مورد پیوستن ترکیه به این اتحادیه اختلافات عمده ای دارند. ترکیه باید به تمام تعهدات خود در رابطه با عضویت در اتحادیه اروپا عمل کند، اما گاهی اوقات اتحادیه اروپا را بهانه می آورد تا روند الحاق را به تعویق بیندازد. در جریان پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا اشتباهاتی از هر دو طرف صورت گرفته است. اردوغان می داند که اتحادیه اروپا برای عدم عضویت ترکیه بهانه می آورد. با این حال، اردوغان تصمیم خود را در مورد قبرس گرفته است. در آن زمان، اتحادیه اروپا به شدت از طرح قبرس که توسط کوفی عنان، دبیرکل وقت سازمان ملل متحد تهیه شده بود، حمایت کرد و اردوغان را تشویق کرد تا از این طرح از سوی ترک‌های قبرس حمایت کند.

اردوغان از طرح عنان حمایت کرد و ترک های قبرس را تشویق کرد که به طرح عنان رأی دهند. این طرح به رفراندوم گذاشته شد. ترک های قبرس به این طرح رای مثبت دادند. اما یونانیان قبرس به آن رای منفی دادند. با وجود این، اتحادیه اروپا یونانی‌های قبرس را پذیرفت اما ترک‌های قبرس را نه. این موضوع اعتماد اردوغان به اتحادیه اروپا را متزلزل کرده است. موضوع الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا در حال حاضر اولویت اصلی ترکیه نیست. اما آنکارا از روند عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا برای سازماندهی اقتصاد این کشور استفاده می کند و برای توسعه حقوق و آزادی های اساسی و بهبود شرایط قضایی در اروپا تلاش می کند.

تنش بین ترکیه و یونان و غرب نشان می دهد که درگیری در شرق مدیترانه ادامه خواهد یافت. در روزهای منتهی به انتخابات در ترکیه، به نظر می رسد تشدید تنش ها با آتن باعث ایجاد احساسات ناسیونالیستی در میان مردم می شود که می تواند آراء را تحت تاثیر قرار دهد.

رویکرد دیگر در سیاست خارجی ترکیه، ادامه روابط با آمریکا و در عین حال همکاری با روسیه است. حامیان اردوغان بر این باورند که ترکیه نه تنها بین ایالات متحده و روسیه، بلکه بین روسیه و اوکراین نیز توانسته است تعادل بسیار ظریفی ایجاد کند. ترکیه از روابط خود با روسیه و آمریکا به عنوان برگ برنده ای علیه طرف مقابل استفاده می کند. موقعیت ژئواستراتژیک ترکیه، عضویت در ناتو و همکاری قوی با روسیه شرایطی را برای آنکارا ایجاد کرده است تا با هر دو طرف روابط برقرار کند.

6565

دکمه بازگشت به بالا