فرهنگ و هنر

مردی که کاری کرد کارستان!

«مروری بر غزلیات حافظ» اثری کم‌شناخته اما بسیار حرفه‌ای از حافظ سلیم نثاری است که گفته می‌شود ثمره‌ی خاطره‌ی او را با عنوان «غزلیات حافظ» کتاب تحولات شعر منتشر کرده است. کار

به گزارش patc، سلیم نیساری که در سال 1299 در تبریز به دنیا آمد، 5 دی ماه در پاریس درگذشت. کار این شخصیت ادبی شامل تدریس زبان فارسی در دبستان یا آموزش هنرهای زبان، دستور زبان فارسی، غزل حافظ، مبل حافظ مینیاتوری فالشیان، دفتر دیگران غزل حافظ، روش های تدریس عمومی، تمبرهای ایرانی، دستور زبان فارسی، تحقیقات وی به ارتباط خوشنویسی فارسی اشاره می کند. و زبان فارسی، گلچینی از غزلیات حافظ، گلچینی از غزلیات سعدی، مقدمه ای بر تدوین غزلیات حافظ و ….

در سالگرد درگذشت این چهره فرهنگی و ادبی، مرکز فرهنگی شهر کتاب یادداشتی از احمدرضا بهرام پور عمران، نویسنده، مدرس دانشگاه و پژوهشگر منتشر کرد که در آن آمده است: «افسوس استاد سلیم نثاری!

حافظ در اشعار خود از تبریز یاد می کند، از جمله این بیت:

عراق و فارس را به شعر کوش حافظ آوردی
بیا نوبت بغداد است نوبت تبریز است

(توضيح دهيد كه در مقايسه با بغداد متوجه شديم كه منظور او عراق، عراق غير عرب بوده است).

به نظر می رسد آذربایجانی ها بیش از هر قوم و گویش ایرانی غیرفارسی زبان دیگر به مطالعه حافظه تمایل دارند. هم مصحح آذربایجانی مبل های حافظ داریم، هم تحلیلگر و هم …. برگرفته از ابوطالب تبریزی (یا لندن و اصفهانی، نویسنده سفرهای سفینه طالبی، چاپ استاد حسین خدیوجم) که اصالتاً آذربایجانی است (12 نسخه برداشت و گرفت. نخستین گام‌ها برای تصحیح مبل حافظ؛ 1206 چاپ ماه کلکته؛ انتشارات حسین خدیو جام 1352 در ایران؛ به عبدالرحیم خلخالی که سال 1307 در سال 827 چاپ کرد، یک نسخه مکتوب (کهن‌ترین نسخه‌ای که تا به امروز شناخته شده است)، مجموعه‌ای از آثار او را گردآوری کرده‌ایم. انشا به عنوان خاطره علاوه بر این، استاد منوچهر مرتضوی که مکتب حافظ (چاپ اول با عنوان جام جم، 1337) را تألیف کرد، از پیشگامان حافظ شناسی نوین به شمار می رود. در میان این اساتید، استاد رشید ایوز از چهره های شناخته شده در تصحیح مبل حافظ است. او ابتدا با دکتر اکبر بهروز در تصحیحات مبل حافظ (2536) کار کرد و سپس در تلاشی دیگر، مستقلاً اشعار خواجه را بر اساس هشت نسخه کهن تصحیح کرد (انتشارات صدوق، 1376). استاد عیوضی اثر بسیار فاخری هم دارد به نام حافظ برتر. (انتشارات امیر کبیر 1384). در این اثر، انتخاب چاپ های سایه، سلیم نثاری و خرمشاهی جاوید با اصلاح خود سنجیده شده است. از دیگر زبانهای آذربایجانی حافظ پژوه می توان به پروفسور محمدامین ریاحی (نویسنده گلگشت در اندیشه و شعر حافظ) و زریاب خویی (نویسنده آیینه جام) اشاره کرد که ابهامات حوزه حافظ پژوه را به دقت حل می کنند. استاد حسن انوری نیز در همین دسته قرار می گیرد. وی مسئولیت فرهنگ بسامد حافظ مبل (مهارت های خیال، 5 جلد، انتشارات سخن) را بر عهده دارد و داستان کوتاهی به صورت داستان نوشته است که چندین بار منتشر شده است. در عین حال مترجمان نباید شرح علایق بوسنیایی حافظ را فراموش کنند: خانم عصمت ستارزاده، دختر ستارخان سردار مهلی.

اگر زحمات فریدون میرزا گورکانی را تصحیح کنند، به تعلیم او، چند تن از علما در دهه اول قرن دهم (907 هجری قمری) با ده ها مبل حافظ (البته به شکل معمول آن زمان) و ابوطالب به کوشش تبریز و اصلاح ذائقه روبرو شدند. اما به اقتضای زمان الهی از روش مصحح دیوان حافظ از دوران خلخالی تا تصحیح استاد خانلری قبل، بعد و بعد غافل شویم. استاد خانلری آغازگر راهی است که هنوز دقیقتر و قابل اعتمادتر از او در آن نشناخته ایم. تمام 14 ضبط مختلف (قدیمی‌ترین: 811؛ جدیدترین: 838) را با وسواس به دست آورد، به جز یک یا دو مورد (از جمله «زهد…» که با قیاس به «ننشین»: «بنشین» تصحیح شد).

زندگی استاد سلیم نیساری پیرو رویکرد استاد خانلری و شیوه مهار و تداوم در کار حافظه پژوهی اوست. در سال 1327 برای اولین بار اثری درباره حافظ به نام سخن حافظ منتشر کرد و دقیقاً نیم قرن بعد مبل حافظ را از 48 نسخه تصحیح کرد (انتشارات سننگر، 1377). در نهایت با عنوان «دفتر بازسازی شده حافظ غزل» (منتشر شده در سال 1385 توسط انتشارات پژوهشگاه زبان و ادب فارسی) نتیجه تحقیقات حافظه یک عمر خود را به یاد دوستانشان تقدیم کردند؛ کار بسیار خوبی بود. البته انتقاداتی نیز وجود دارد، به ویژه حذف ده ها غزلی که ده ها نسخه خطی آن را حمل می کند و نیز تفاوت در ترتیب ابیات و برخی کمبودها و اضافات به غزلیات. تا آنجا که من می دانم، موجه ترین نقد به کار او را باید در توصیف شوق دکتر سید حمیدیان جستجو کرد. استاد نیساری با تجلیل از شعر خواجه و تخصصش در نسخ خطی، بیش از نیم قرن است که یکی از بزرگ ترین نسخ خطی و خوشنویسان فرهنگ ما بوده است. با این حال، کار آنها در این زمینه نیز دارای مفروضات و اماکنی است. مثلاً در سال 1387 مجموعه غزلیاتی از زندگی حافظ منتشر شد (دکتر علا مرندی، دکتر علی فردوسی، انتشارات دیبایه)، ایشان (به همراه استاد خرمشاهی) اصل را نمی دانستند، اما بعداً به تفصیل پرداختند. مقاله ای از استاد ایرج افشار و مقاله تایید شده توسط استاد شفیعی کدکنی صحت این نسخه را اعلام می کند.

استاد نیساری همچنین کتابی کمتر شناخته شده و بسیار تخصصی درباره حافظ: مروری بر غزلیات حافظ منتشر کرده است (مؤسسه زبان و ادب فارسی، 1392). پروفسور زندیه نثاری سالها عضویت در دانشکده زبان و ادبیات فارسی را بر عهده داشته است.

یاد گرامی »

انتهای پیام

دکمه بازگشت به بالا