تخته های بنایی اجزایی هستند که به عنوان سکوی کار روی داربست ها مورد استفاده قرار می گیرند و اجرای کار ایمن بر روی داربست ها را تضمین می کنند. اگر یک تخته بنایی که روی داربست قرار داده شده است به دلیل بی کیفیت بودن یا نداشتن شرایط استاندارد، دچار مشکل شود و یا ناگهان بشکند، جدای از خسارت مالی که به دلیل سقوط تجهیزات از روی داربست و تامین مجدد تخته برای ادامه پروژه به همراه دارد، ممکن است منجر به خسارت جانی برای کارگران در حال کار بر روی آن هم به دنبال داشته باشد. به همین دلیل توجه به استاندارد کیفیت چوب بنایی و کنترل سلامت آن در پروژه های ساختمانی و اجرای داربست از اهمیت زیادی برخوردار است. در این مقاله قصد داریم شما را با این استانداردهای کیفی آشنا کنیم تا پیش از اجرا بتوانید کیفیت تخته ها را در زمان خرید به خوبی تشخیص دهید.
استانداردهای کیفی تخته بنایی چیست و چرا مهم است؟
استانداردهای کیفیت تخته بنایی مجموعه ای از مشخصات فنی هستند که کیفیت، ابعاد، رطوبت، مقاومت مکانیکی و دوام چوب استفاده شده در تخته هایی که برای استفاده در داربست ها تولید شده اند را تضمین می کنند. این استانداردها بر اساس نوع چوب (صنوبر، کاج، نراد و …)، روش خشک کردن، تلرانس ابعادی و تعداد گره ها تعریف می شوند.
وقتی صحبت از انتخاب بین تولید داخلی و چوب بنایی وارداتی به میان می آید، آگاهی از این استانداردها اهمیت دوچندانی پیدا می کند؛ زیرا محصول وارداتی باید با مشخصات فنی پروژه ای داخلی همخوانی داشته باشد و در عین حال از کیفیت متناسب با شرایط اقلیمی ایران برخوردار باشد.
دلایل اهمیت استانداردهای کیفی تخته بنایی
- ایمنی کارگران در زمان کار بر روی داربست و در هنگام قالب بندی مستقیماً به استحکام تخته وابسته است.
- کیفیت یک تخته میزان تکرارپذیری آن در پروژه را مشخص می کند که تاثیر مستقیم بر هزینه پروژه در بخش تامین تجهیزات اجرایی را به دنبال دارد.
- تلرانس ابعادی نامناسب باعث لق زدگی یا مشکلات تنظیم دقیق تخته بر روی داربست می شود، پس توجه به استانداردهای کیفی از این مشکلات جلوگیری می کند.
- در تخته های غیر استاندارد، رطوبت بالای چوب موجب پوسیدگی و تغییر شکل در طول زمان می گردد.
ویژگی های تخته بنایی استاندارد
حالا که با اهمیت بررسی کیفیت تخته های بنایی پیش از استفاده بر روی داربست آشنا شدید، باید با مهم ترین استانداردهای کیفی نیز آشنا شوید تا بتوانید پیش از خرید این موارد را در بررسی تخته ها در نظر بگیرید.
1- نوع چوب به کار رفته در ساخت تخته ها
تخته بنایی معمولاً از چوب های نرم (Softwood) مانند صنوبر، کاج و نراد ساخته می شود. صنوبر ایرانی و همچنین وارداتی از روسیه و اروپا رایج ترین گزینه ها هستند. گونه های وارداتی به دلیل رشد در آب و هوای سردتر، دارای الیاف مستحکم تر و رگه های منظم تری هستند که برای سکوی کار داربست مناسب محسوب می شوند.
2- میزان رطوبت چوب
رطوبت استاندارد تخته بنایی باید بین ۱۲ تا ۱۸ درصد باشد. چوب با رطوبت بالاتر از ۲۰ درصد در تماس با دوغاب بتن یا رطوبت محیط مرطوب یا بارانی، آب جذب کرده و متورم می شود و پس از چرخه های مداوم جذب رطوبت و خشک شدن، تاب بر می دارد و حتی تغییر ابعاد خواهد داشت. چوب بیش از حد خشک (زیر ۸ درصد) نیز شکننده و مستعد ترک خوردگی است.
3- تلرانس ابعادی
تخته بنایی استاندارد باید با تلرانس حداقل تولید شود. در جدول زیر مشخصات ابعادی استاندارد آورده شده است:
| ابعاد | مقدار استاندارد | تلرانس مجاز |
| عرض | 20 ، 22 و 25 سانتی متر | ±2 میلی متر |
| طول | 400 و 600 سانتی متر | ±0.5 سانتی متر |
| ضخامت | 3 و 5 سانتی متر | ±1 میلی متر |
4- تعداد و نوع گره ها
وجود گره در تنه های درخت و تخته های جدا شده از آن کاملا طبیعی است و گره های سالم و محکم در تخته بنایی مشکل ساز نیستند؛ اما مشکل زمانی ایجاد می شود که گره های موجود روی تخته شل یا اصطلاحا مرده باشند. نکته قابل توجه این است که گره های پوسیده باعث ضعف ساختاری تخته ها می شوند. در استانداردهای تخته بنایی، تعداد گره ها در هر متر طول باید محدود باشد و تخته های دارای گره های شل باید حذف شوند یا پیش از استفاده این گره ها باید ترمیم شوند تا از افتادگی قطعه در طول زمان استفاده جلوگیری شود.
استانداردهای تخته بنایی در پروژه های ساختمان سازی و عمرانی
در پروژه های ساختمان سازی و عمرانی، تخته بنایی سه کاربرد عمده دارد که هرکدام الزامات فنی متفاوتی ایجاد می کند:
- قالب بندی بتن: تخته باید سطح صاف، مقاوم در برابر رطوبت و قابلیت استفاده چندباره داشته باشد. تخته با سطح زبر باعث چسبیدن بتن و تخریب قالب هنگام جداسازی می شود.
- اسکلت و زیرسازی: ابعاد و ضخامت تخته باید متناسب با میزان بار وارده که در محاسبات تعیین شده است انتخاب شود. استفاده از تخته بنایی برای چنین کاربردی مقاومت خمشی بالاتری نسبت به قالب بندی طلب می کند و کمتر معمول است.
- داربست و کارگاه: تخته ای که روی داربست استفاده می شود باید حداقل 25 میلی متر ضخامت داشته و بدون ترک عمیق باشد تا ایمنی کارگر را تضمین کند.
معیارهای فنی برای انتخاب تخته بنایی
- چگالی مناسب چوب سازنده تخته بنایی حدود ۳۲۰ تا ۴۲۰ کیلوگرم بر مترمکعب است. چگالی پایین تر از ۳۰۰ نشان دهنده چوب سبک و ضعیف است.
- مقاومت خمشی (MOR) برای این تخته ها باید حداقل ۳۰ مگاپاسکال باشد.
- مقاومت فشاری آن نیز باید حداقل ۲۵ مگاپاسکال برای کاربردهای با باربری معمول باشد.
- میزان جذب آب باید در محدوده قابل قبولی باشد تا در تماس با بتن متورم نشود
نکات عملی هنگام خرید تخته بنایی
پیش از خرید، پیمانکاران و خریداران باید موارد زیر را بررسی کنند:
- مشاهده نمونه فیزیکی: بررسی عکس و کاتالوگ محصول کافی نیست و بهتر است پیش از خرید یک نمونه از تخته را از نزدیک ببینید.
- بررسی رطوبت با رطوبت سنج: به کمک یک رطوبت سنج میزان رطوبت تخته را در چند نقطه تخته اندازه بگیرید.
- کنترل ابعاد با کولیس: تلرانس ابعادی را حتماً چک کنید تا در محدوده اعلام شده قرار داشته باشد که در قسمت های قبل این مقاله به آن ها اشاره شد.
- بررسی گره ها و ترک ها: گره های شل و ترک های عمیق را بین محصولات فیلتر کنید و آن ها را کنار بگذارید.
- درخواست گواهی استاندارد: از تأمین کننده بخواهید در صورت وارداتی بودن تخته ها گواهی فنی و استاندارد مربوط به محصولات را به شما ارائه کنند.
- توجه به منشأ چوب: چوب وارداتی باید همراه با مدارک گمرکی و فنی باشد.
در نهایت به خاطر داشته باشید که خرید و استفاده از تخته های بنایی در پروژه های مختلف باید بر اساس استانداردهای کیفی باشد نه صرفا قیمت محصول یا عنوان وارداتی یا روسی بودن تخته. خرید و استفاده از تخته ارزان با کیفیت پایین، شاید در ابتدا هزینه کمتری برای شما داشته باشد، اما در ادامه اجرای پروژه و در زمان استفاده هزینه های شما را به دلیل جایگزینی مصالح یا خسارات ناشی از آسیب های احتمالی وارده افزایش خواهد داد.